Objawy ADHD u nastolatków i dorosłych – czy ADHD mija z wiekiem

Masz 28 lat i właśnie czytasz o ADHD, bo w gimnazjum ktoś mówił o Tobie „nadpobudliwy/a”. Wtedy wydawało się, że to minie. Teraz pytasz, dlaczego nadal gubisz wątek, odkładasz sprawy na ostatnią chwilę i czujesz wieczny szum w głowie.

ADHD zwykle nie znika wraz z dorastaniem. U wielu osób objawy zostają w dorosłości, ale zmieniają formę: widać mniej ruchliwości, a czuć więcej wewnętrznego niepokoju. To, że ktoś „wyrósł” z hałaśliwego zachowania, nie oznacza jeszcze, że ADHD zniknęło.

W skrócie

  • ADHD często towarzyszy człowiekowi także po okresie dojrzewania, choć nie u każdego w tym samym stopniu.
  • Z wiekiem zmienia się obraz objawów: ruchliwość słabnie, rośnie napięcie wewnętrzne i kłopot z organizacją.
  • Poczucie, że „przeszło”, bywa efektem radzenia sobie, a nie braku trudności.
  • ADHD można rozpoznać po raz pierwszy w dorosłości, a diagnozę stawia lekarz lub specjalista.

Co dzieje się z ADHD po okresie dojrzewania?

U większości osób ADHD nie kończy się razem z nastoletnością. Badania śledzące ludzi przez wiele lat pokazują, że u dużej części z nich objawy utrzymują się w dorosłości. Nie u wszystkich wyglądają one jednak tak samo i nie u wszystkich są równie silne.

Warto to rozumieć jak pogodę, a nie przełącznik. ADHD nie włącza się i nie wyłącza w określonym wieku. To sposób, w jaki działa układ nerwowy, a objawy mocniej lub słabiej wychodzą na wierzch w zależności od tego, czego wymaga od Ciebie życie.

W dzieciństwie wiele rzeczy organizują za Ciebie dorośli: plan lekcji, pory posiłków, odrabianie zadań. Gdy dorastasz, ta zewnętrzna konstrukcja stopniowo znika. Wtedy trudności, które wcześniej były osłonięte, często stają się wyraźniejsze.

Co to oznacza dla Ciebie? Jeśli ADHD było kiedyś wspominane w Twoim życiu i „ucichło”, nie zakładaj, że sprawa jest zamknięta. Zobacz raczej, jak wyglądają Twoje dzisiejsze wyzwania. O tym, jak zmienia się obraz objawów, piszę w następnej części.

Jak zmieniają się objawy ADHD u nastolatków i dorosłych?

Najczęściej słabnie to, co widać z zewnątrz, czyli bieganie, wiercenie się i wchodzenie w słowo. Zostaje to, co dzieje się w środku. Jest to niepokój, poczucie ciągłego „jazgotu” w głowie, trudność ze skupieniem i kłopot z zaczynaniem zadań.

U nastolatków objawy często mieszają się z typowym buntem i huśtawkami nastroju. Przez to łatwo je zrzucić na „taki wiek”. Warto zwrócić uwagę na te sygnały:

  • Chroniczne odkładanie nauki. Zadania zostają na ostatnią noc, nawet gdy bardzo zależy Ci na ocenie.
  • Gubienie rzeczy i terminów. Zeszyty, klucze, telefon i sprawdziany znikają z głowy mimo dobrych chęci.
  • Trudność z wyciszeniem się. Ciało jest spokojne, ale myśli pędzą, co bywa widoczne zwłaszcza wieczorem.
  • Silne reakcje emocjonalne. Frustracja, wybuchy lub nagłe zniechęcenie pojawiają się szybciej, niż byś chciał/a.

U dorosłych dochodzą wyzwania związane z pracą, domem i relacjami. Obraz bywa mniej oczywisty, bo wiele osób latami uczy się ukrywać swoje trudności. Poniższa tabela pokazuje, jak ten sam mechanizm może wyglądać w różnych momentach życia.

Obszar Częściej u nastolatka Częściej u dorosłego
Ruchliwość Wiercenie się, trudność z wysiedzeniem lekcji Wewnętrzny niepokój, potrzeba ciągłego robienia czegoś
Uwaga Odpływanie myślami na lekcji, gubienie wątku Trudność z dokończeniem zadań w pracy, rozproszenie przy rozmowie
Organizacja Zapominanie o pracach domowych i terminach Chaos w sprawach codziennych, spóźnienia, odkładanie ważnych spraw
Emocje Szybkie wybuchy lub zniechęcenie Napięcie, przeciążenie, trudność z regulacją reakcji w relacjach

Szerzej o tym, jak wygląda to w codziennym życiu dorosłych, piszemy w tekście objawy ADHD u dorosłych w prawdziwym życiu. Teraz zajmijmy się pytaniem, skąd bierze się przekonanie, że ADHD „przechodzi”.

Dlaczego część osób ma wrażenie, że z ADHD się wyrasta?

Bywa, że objawy rzeczywiście słabną. U części osób nasilenie trudności maleje z wiekiem, a życie układa się tak, że łatwiej je znosić. Nie da się jednak z góry przewidzieć, kto trafi do tej grupy.

Często „wyrastanie” to w rzeczywistości dobre radzenie sobie. Z czasem uczysz się obchodzić własne słabe strony. Zapisujesz wszystko w telefonie, wybierasz pracę z dużą ilością ruchu albo otaczasz się ludźmi, którzy pomagają Ci utrzymać porządek.

Zmienia się też to, co widzą inni. Kiedy przestajesz biegać po klasie, otoczenie przestaje uznawać Cię za „problem”. Ty jednak nadal możesz czuć zmęczenie, ciągłe nadrabianie i wstyd, że wszystko kosztuje Cię więcej wysiłku niż innych.

Przykład: Wyobraź sobie osobę, która w szkole była bardzo ruchliwa, a jako dorosła pracuje w spokojnym biurze. Z zewnątrz wygląda na opanowaną. W środku od rana walczy z rozproszeniem, a po pracy nie ma siły na nic poza leżeniem. To tylko scenariusz ilustracyjny, ale wiele osób rozpoznaje w nim siebie.

Dobrze też wiedzieć, że napięcie w życiu potrafi na nowo odsłonić objawy, które przez lata pozostawały w cieniu. Mowa o nowej pracy, studiach, urodzeniu dziecka albo dłuższym stresie. O tym, dlaczego coraz więcej dorosłych odkrywa u siebie ADHD, przeczytasz w artykule dlaczego coraz więcej dorosłych diagnozuje u siebie ADHD.

Wskazówka. Zamiast pytać „czy już mi przeszło”, zapytaj siebie: „ile mnie kosztuje robienie tego, co inni robią bez wysiłku?”. Ta odpowiedź mówi więcej niż sam brak widocznej nadpobudliwości.

Czy można mieć ADHD, choć w dzieciństwie nikt go nie zauważył?

Tak. Wielu dorosłych dowiaduje się o swoim ADHD dopiero po latach. W dzieciństwie ich trudności tłumaczono charakterem: „leniwy/a”, „rozmarzony/a”, „nie przykłada się”. Nikt nie szukał innego wyjaśnienia.

Zdarza się tak zwłaszcza wtedy, gdy ktoś dobrze radził sobie w szkole albo nie sprawiał problemów wychowawczych. Trudności mogły być wtedy ciche: ciągły stres, nadrabianie w ostatniej chwili, poczucie, że „inni to jakoś ogarniają”. Więcej o tym, dlaczego niektóre osoby trafiają do diagnozy tak późno, znajdziesz w tekście ADHD u kobiet i późna diagnoza.

Jeśli rozpoznajesz u siebie takie wzorce, możesz sprawdzić, co o nich mówi ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny. badanie DIVA-5 online pomaga uporządkować objawy z dzieciństwa i z dorosłości. Rozpoznanie ADHD nadal należy do lekarza lub specjalisty, który ocenia całość Twojej historii.

Droga od pierwszych podejrzeń do diagnozy bywa dłuższa, niż się spodziewasz. Opisujemy ją w artykule ile trwa droga od podejrzenia do diagnozy ADHD. Więcej o samym ADHD znajdziesz też w naszym przewodniku o ADHD.

Jeśli od lat zastanawiasz się, czy to ADHD, sprawdź, jak wygląda rozmowa diagnostyczna.

Sprawdź badanie DIVA-5

Najczęściej zadawane pytania

Czy z ADHD się wyrasta?

U większości osób ADHD nie znika całkowicie, choć jego obraz się zmienia. U części objawy słabną, a część uczy się tak radzić sobie z trudnościami, że z zewnątrz nie widać ich wcale.

Czy dorośli mogą mieć ADHD bez diagnozy w dzieciństwie?

Tak. Wiele osób dostaje diagnozę dopiero w dorosłości, bo wcześniej ich trudności uznawano za cechy charakteru albo były dobrze maskowane. Rozpoznanie stawia specjalista na podstawie wywiadu o całym życiu.

Kiedy ADHD się nasila?

Objawy zwykle wychodzą mocniej, gdy rosną wymagania, a zewnętrzna struktura maleje. Dzieje się tak na przykład przy zmianie szkoły lub pracy, w stresie albo przy niedoborze snu. Nie oznacza to, że ADHD „wraca”, tylko że trudniej je skompensować.

Michał Lesiak - diagnoza adhd

AUTOR WPISU

Michał Lesiak

Psycholog specjalizujący się w diagnozie ADHD u dorosłych. Prowadzi badania z użyciem narzędzia DIVA-5 – wywiad diagnostyczny oparty na kryteriach DSM-5. Pomaga osobom dorosłym zrozumieć siebie i uzyskać rzetelną diagnozę, która otwiera drogę do skutecznej pomocy.

Podejrzewasz u siebie ADHD?

Umów badanie diagnostyczne DIVA-5 online lub telefonicznie.