„Jeszcze nie teraz.” „Najpierw skończę ten projekt.” „Może po wakacjach.” „Może po prostu przesadzam.” Jeśli podejrzewasz u siebie ADHD, istnieje spora szansa, że podobne myśli pojawiły się już nie raz. Sama decyzja o rozpoczęciu diagnostyki dojrzewa miesiącami, a czasem nawet latami. Pojawiają się też wątpliwości: czy moje trudności są wystarczająco poważne, czy to naprawdę może być ADHD i jak właściwie wygląda cały proces?
Dobra wiadomość jest taka, że diagnoza ADHD u dorosłych nie jest drogą ciągnącą się bez końca. Od pierwszego podejrzenia do otrzymania opinii psychologicznej prowadzi jasno określona ścieżka. Pokażę Ci, jak wygląda każdy jej etap, ile zwykle trwa i czego możesz się spodziewać po drodze.
Pierwszy moment, kiedy pojawia się podejrzenie
U większości dorosłych diagnoza ADHD nie zaczyna się w gabinecie psychologa, tylko znacznie wcześniej, od sytuacji, które nie wzbudzały zbyt wielkich podejrzeń czy od zachowań, które były określane „taką cechą charakteru”.Zapomniane spotkania, odkładanie ważnych zadań, trudność z dokończeniem rozpoczętych projektów czy poczucie ciągłego chaosu często tłumaczymy stresem, zmęczeniem albo słabą organizacją. Teraz jesteśmy już bardziej świadomi, że wszystkie te trudności mogą mieć wspólne źródło.
Niektóre osoby trafiają na informacje o ADHD przypadkiem. Inni rozpoznają swoje doświadczenia po diagnozie dziecka, rozmowie ze znajomym albo przeczytaniu artykułu o objawach ADHD u dorosłych. Samo podejrzenie nie oznacza jeszcze rozpoznania, ale często staje się impulsem do umówienia pierwszej konsultacji i rozpoczęcia procesu diagnostycznego.
Ile czasu zajmuje umówienie wizyty?
Czas oczekiwania zależy przede wszystkim od miejsca, w którym planujesz rozpocząć diagnostykę ADHD. Na wizytę w ramach NFZ czeka się nawet kilka miesięcy, a w niektórych regionach nawet dłużej. W prywatnych poradniach termin konsultacji zwykle można znaleźć w ciągu kilku dni lub kilku tygodni. Niezależnie od wybranej ścieżki warto wcześniej przygotować informacje o swoich objawach, historii rozwoju i trudnościach, które wpływają na codzienne funkcjonowanie. Ułatwia to przeprowadzenie szczegółowego wywiadu i pozwala specjaliście lepiej ocenić, czy objawy rzeczywiście mogą wskazywać na ADHD.
Jeżeli zastanawiasz się, co warto przygotować przed spotkaniem, przeczytaj artykuł jak przygotować się do badania ADHD.
Ile trwa sam wywiad diagnostyczny?
Samo badanie trwa znacznie krócej, niż wiele osób się spodziewa. Podstawą rzetelnej diagnozy ADHD u dorosłych jest szczegółowy wywiad kliniczny. W przypadku badania DIVA-5 spotkanie odbywa się online i trwa około godziny. Podczas rozmowy psycholog analizuje objawy nieuwagi oraz nadpobudliwości i impulsywności, sprawdza, kiedy pojawiły się pierwsze trudności oraz jaki wpływ mają na pracę, relacje i inne obszary życia. Ważnym elementem jest również diagnoza różnicowa, ponieważ podobne objawy mogą występować także w innych zaburzeniach. Celem wywiadu nie jest potwierdzenie ADHD za wszelką cenę, lecz rzetelna ocena, czy spełnione są kryteria diagnostyczne.
Kiedy dostajesz wynik i opinię psychologiczną
Po zakończeniu wywiadu nie musisz czekać tygodniami na informację zwrotną. Po badaniu DIVA-5 opinia psychologiczna jest przygotowywana i przekazywana w ciągu 2 dni roboczych. Dokument zawiera opis procesu diagnostycznego, ocenę spełnienia kryteriów ADHD oraz wnioski z badania. Razem z opinią otrzymujesz również informacje dotyczące kolejnych kroków. Wiesz od razu, co zrobić dalej i do jakiego specjalisty się zgłosić.
Co dzieje się po diagnozie? Dalsze kroki
Rozpoznanie ADHD nie kończy procesu, bowiem dla wielu osób jest dopiero początkiem lepszego zrozumienia własnego funkcjonowania. Jeżeli diagnoza potwierdzi ADHD, kolejnym etapem może być konsultacja z psychiatrą. Tylko lekarz psychiatra może zdecydować o włączeniu farmakoterapii i dobrać odpowiednie leczenie. W zależności od potrzeb pomocna może być również psychoterapia lub psychoedukacja, które ułatwiają radzenie sobie z objawami ADHD w pracy, relacjach i codziennym życiu.
Dlaczego czasem warto poczekać, a czasem działać szybko?
Nie każda osoba, która podejrzewa u siebie ADHD, potrzebuje diagnozy natychmiast. Jeżeli objawy są łagodne i nie wpływają znacząco na codzienne funkcjonowanie, kilka dodatkowych tygodni zwykle nie zmienia sytuacji. Inaczej wygląda to wtedy, gdy trudności narastają od lat, utrudniają pracę, relacje albo prowadzą do przewlekłego stresu i poczucia, że mimo ogromnego wysiłku ciągle zostajesz w tyle. W takich sytuacjach odwlekanie diagnozy oznacza kolejne miesiące funkcjonowania bez odpowiedzi i odpowiedniego wsparcia.
Jeżeli zastanawiasz się, z jakim wydatkiem wiąże się cały proces, przeczytaj artykuł ile kosztuje diagnoza ADHD.
Diagnoza nie zmienia tego, kim jesteś. Pozwoli Ci natomiast zrozumieć, dlaczego przez lata pewne rzeczy były po prostu trudniejsze niż powinny. Im wcześniej poznasz przyczynę swoich trudności, tym szybciej możesz zacząć szukać rozwiązań, które naprawdę odpowiadają Twoim potrzebom.
FAQ
Czy diagnoza ADHD może zająć tylko jeden dzień?
Tak, jest to możliwe. W przypadku prywatnej diagnostyki cały proces może obejmować jedno spotkanie diagnostyczne, a opinię psychologiczną można otrzymać w ciągu kilku dni roboczych. Warto jednak pamiętać, że rzetelna diagnoza ADHD nie zależy od liczby wizyt, ale od jakości przeprowadzonego wywiadu i wykorzystania standaryzowanych narzędzi diagnostycznych.
Co jeśli po badaniu nie ma jednoznacznego wyniku?
Nie każdy przypadek pozwala od razu jednoznacznie zdiagnozować ADHD. Czasami objawy mogą przypominać inne zaburzenia lub współwystępować z nimi. W takiej sytuacji psycholog może zalecić rozszerzenie procesu diagnostycznego albo konsultację z innym specjalistą. Celem badania nie jest potwierdzenie ADHD za wszelką cenę, ale postawienie trafnego rozpoznania.
Jak długo czeka się na diagnozę ADHD na NFZ?
Czas oczekiwania zależy od miejsca zamieszkania i dostępności specjalistów. W wielu poradniach pierwsza konsultacja odbywa się po kilku miesiącach, a niekiedy jeszcze później. Z tego powodu część osób decyduje się na prywatną diagnostykę ADHD, która zwykle pozwala rozpocząć proces znacznie szybciej.
Czy diagnoza ADHD oznacza konieczność leczenia?
Nie. Diagnoza ADHD pozwala przede wszystkim lepiej zrozumieć przyczynę trudności w codziennym funkcjonowaniu. W zależności od potrzeb dalsze postępowanie może obejmować psychoedukację, psychoterapię, konsultację psychiatryczną lub farmakoterapię. Plan leczenia zawsze dobierany jest indywidualnie, dlatego diagnozie i leczeniu ADHD powinien towarzyszyć kontakt z odpowiednimi specjalistami.
Źródło: Fayyad J, Sampson NA, Hwang I, Adamowski T, Aguilar-Gaxiola S, Al-Hamzawi A, Andrade LH, Borges G, de Girolamo G, Florescu S, Gureje O, Haro JM, Hu C, Karam EG, Lee S, Navarro-Mateu F, O’Neill S, Pennell BE, Piazza M, Posada-Villa J, Ten Have M, Torres Y, Xavier M, Zaslavsky AM, Kessler RC; WHO World Mental Health Survey Collaborators. The descriptive epidemiology of DSM-IV Adult ADHD in the World Health Organization World Mental Health Surveys. Atten Defic Hyperact Disord. 2017 Mar;9(1):47-65. doi: 10.1007/s12402-016-0208-3. Epub 2016 Nov 19. PMID: 27866355; PMCID: PMC5325787.
